Eikenprocessierups: klachten, behandeling en voorkomen
Het zijn de losse brandharen van de eikenprocessierups die verschillende gezondheidsklachten kunnen veroorzaken. Deze rups komt ook in Nederland voor, vooral in bosrijke gebieden. Hoewel de rups een belangrijke voedselbron is voor bepaalde vogels en insecten, kan hij voor mensen vervelende gevolgen hebben. Bovendien kom je de eikenprocessierups niet alleen in bossen tegen. Ook langs fiets- en wandelroutes kan hij voorkomen. Maar hoe herken je de eikenprocessierups, wat kun je doen bij klachten en hoe verklein je de kans op contact? In dit artikel lees je alles over de eikenprocessierups.
De levenscyclus van de eikenprocessierups
De eikenprocessierups overwintert als ei. In het voorjaar komen de jonge rupsen uit en trekken ze direct in een karakteristieke rij achter elkaar aan, alsof ze in processie lopen. Om te kunnen overleven, moeten de rupsen uitkomen rond het moment waarop de eikenbladeren verschijnen. Ze voeden zich namelijk met bladknoppen en jonge bladeren van de eik. Wanneer de rupsen te vroeg uit hun ei komen, kunnen ze ongeveer vier weken zonder voedsel overleven. In die periode lopen ze echter een grotere kans om door vogels te worden opgegeten.
Hoe herken je de eikenprocessierups?
Het herkennen van de eikenprocessierups is belangrijk om gezondheidsklachten te voorkomen. Vooral kinderen kunnen gevoelig reageren op contact met de brandharen. Ook dieren kunnen ernstige klachten ontwikkelen. De meest opvallende eigenschap van de eikenprocessierups zijn de brandhaartjes. Deze microscopisch kleine haartjes kunnen gemakkelijk loslaten en zich via de lucht verspreiden. Wanneer ze in contact komen met de huid, kunnen ze sterke irritatie veroorzaken, beter bekend als processierups uitslag.
Contact met de eikenprocessierups tijdens wandelen of fietsen
Veel mensen denken dat klachten alleen ontstaan door direct contact met de rups. Toch kun je ook tijdens een wandeling of fietstocht in aanraking komen met de brandharen. De haartjes kunnen namelijk door de wind worden verspreid en zo op de huid, in de ogen of in de luchtwegen terechtkomen. Gebieden met eikenbomen kun je daarom tijdens periodes waarin de eikenprocessierups actief is beter vermijden. Ga hier bij voorkeur niet wandelen, hardlopen, fietsen of met de hond wandelen. Wanneer je toch in deze omgeving bent, kan het dragen van beschermende kleding helpen om blootstelling te beperken.
Welke gezondheidsklachten kunnen ontstaan?
Na contact met de brandharen van de eikenprocessierups kunnen verschillende klachten optreden. De huid, ogen en bovenste luchtwegen worden het vaakst getroffen. Daarnaast kunnen algemene ziekteverschijnselen ontstaan, zoals koorts of een gevoel van malaise.
Huiduitslag door de eikenprocessierups
Binnen ongeveer acht uur na contact met de brandharen kan een rode, sterk jeukende huiduitslag ontstaan. Soms voelt de huid daarnaast pijnlijk aan. De uitslag bestaat vaak uit kleine bultjes, pukkeltjes of vochtblaasjes. De klachten komen vooral voor in de nek, op het gezicht en op de armen en benen. Ook de buik en rug kunnen aangedaan zijn. Zonder behandeling verdwijnen de klachten meestal binnen twee weken, mits er geen nieuw contact plaatsvindt met de brandharen. Herhaald contact kan namelijk leiden tot sterkere reacties.
Oogklachten
Wanneer brandhaartjes in de ogen terechtkomen, kunnen binnen één tot vier uur klachten ontstaan. Vaak gaat het om roodheid, jeuk, zwelling en een pijnlijk gevoel. In zeldzame gevallen kunnen de haartjes dieper in het oog doordringen. Hierdoor kunnen op langere termijn ernstige ontstekingen ontstaan, zelfs wanneer aanvankelijk nauwelijks klachten aanwezig waren. Zolang de haartjes aanwezig blijven, kunnen de klachten aanhouden. Om ernstige schade en mogelijke blindheid te voorkomen, kan verwijdering noodzakelijk zijn. Oogklachten komen echter aanzienlijk minder vaak voor dan huidreacties.
Klachten aan de luchtwegen
Ook het inademen van brandharen kan klachten veroorzaken. Deze lijken vaak op de verschijnselen van een verkoudheid. Er kan sprake zijn van irritatie of ontsteking van de slijmvliezen in de bovenste luchtwegen. Daarnaast kunnen keelpijn, slikproblemen en in sommige gevallen kortademigheid optreden. Deze luchtwegklachten komen minder vaak voor dan huidklachten.
Overige klachten
Naast lokale reacties kunnen ook algemene klachten ontstaan. Denk hierbij aan koorts, duizeligheid, misselijkheid, braken en een algemeen ziek gevoel. Verder kunnen de aanwezigheid van eikenprocessierupsen en de angst voor contact invloed hebben op het woon-, recreatie- en bewegingsgenot. Dit kan soms zelfs leiden tot psychische klachten.
Behandeling van klachten door de eikenprocessierups
In de meeste gevallen verdwijnen klachten binnen enkele dagen tot weken vanzelf. Medicatie is vaak niet noodzakelijk. Na contact met de brandharen is het verstandig om de huid en ogen zorgvuldig te spoelen met lauwwarm water. Hiermee voorkom je verdere verspreiding van de haartjes over het lichaam en verklein je de kans op ontstekingsreacties. Brandhaartjes die zich op de huid bevinden, kunnen vaak worden verwijderd met behulp van plakband. Kleding waarop brandharen terecht zijn gekomen, kan het beste worden gewassen op 60 graden met wasmiddel.
Wat kun je doen tegen hevige jeuk?
Probeer niet te krabben of over de huid te wrijven. Hierdoor kunnen de klachten verergeren. Het verkoelen van de huid kan verlichting geven en helpen tegen de jeuk.
Bij ernstige jeuk of een heftige huidreactie kan een arts een corticosteroïdcrème voorschrijven. Behandeling met antihistaminica wordt niet standaard aangeraden, omdat hierbij regelmatig allergische reacties optreden. Gebruik van antihistaminica in tabletvorm kan worden overwogen, al bestaat er twijfel over de effectiviteit. In de meeste gevallen herstelt het vanzelf binnen enkele dagen tot weken.
Hoe kun je de eikenprocessierups vermijden?
Volledig voorkomen is niet altijd mogelijk, maar met de juiste voorzorgsmaatregelen kun je de kans op contact met de eikenprocessierups aanzienlijk verkleinen.
-
Wees extra alert tussen april en juli. In deze periode is de eikenprocessierups het meest actief, vooral tijdens warm weer. Houd hier ook rekening mee tijdens vakanties in Zuid-Europa.
-
Draag beschermende kleding. Lange mouwen en een lange broek helpen om huidcontact met de brandharen te beperken, vooral in gebieden waar eikenbomen staan.
-
Vermijd picknicken onder eikenbomen. Brandharen kunnen zich namelijk ook op de grond bevinden.
-
Blijf op de paden. Wanneer je gaat wandelen of hardlopen in een gebied met eikenbomen, is het verstandig voldoende afstand te houden en eventueel een pet te dragen.
-
Bescherm je hond. Houd honden bij voorkeur aan de lijn en laat ze niet rond eikenbomen snuffelen. Dieren kunnen vaak ernstiger reageren op contact met de eikenprocessierups dan mensen.